For Everything (Om Alles)

De actrice Fien de La Mar (1898 - 1965) is in Nederland nog steeds bekend. Veel mensen herinneren zich nog de indruk die zij maakte als ze op het witte doek verscheen. Vlak voor de millenniumwisseling werd de film Bleeke Bet uitgeroepen tot de beste vooroorlogse speelfilm. Waarom? Omdat Fien er in meespeelde.
Haar levensloop heeft alle ingredienten van een filmscenario. En bij haar tragische laatste jaren dringt de vergelijking met Billy Wilders Sunset Boulevard zich onherroepelijk op. Met dit verschil dat het leven van Fien werkelijk gebeurd is.

Ze leek alles te kunnen: komedie, drama, film, zang en cabaret. Hettty Blok, die haar goed kende: Ze speelde Shakespeare, met hetzelfde gemak als comedy. In cabarets voelde ze zich als een vis in het water en als je haar in Nederlandse films ziet valt het je op met hoeveel eenvoud ze een liedje voordraagt. Ze wist hoe ze het moest hanteren, en ze kon het heel klein houden. Maar in haar toneelspel is ze vaak grillig, de ene avond speelt ze de sterren van de hemel, de volgende heeft ze er gewoon geen zin in. Haar benadering van rollen is intuitief, nooit rationeel. Ze was met haar acteren haar tijd ver vooruit.
De acteur Guus Hermus:
Ze was een kolossale persoonlijkheid met een gigantisch talent waarvoor het leven veel te kort was. Het had over drie levens verdeeld moeten worden om tot ontwikkeling te komen.?
Willy van Hemert
Ze was tergend, meelijwekkend en soms weerzinwekkend. Hadden we samen heel aardige gesprekken, en dan dacht ik daarna: Ik vermoordt dat wijf. Ik wilde haar regelmatig vermoorden.
Fien was een vrouw met twee gezichten, horen we telkens weer. Die dichotomie vinden we ook in een beroemd lied van haar: Ik haat je. Ik houd van je. Als je voor me zou staan, dan zou ik je zoenen, en tegelijkertijd slaan.

Fien is een vrouw met een turbulent priv?-leven. Ze komt vaak in de beroemde Schillerbar aan het Rembrandtplein. Daar ontmoet zij haar grote liefde, Piet Grossouw. Fien en Piet hebben een tumultueuze relatie. Er zijn vele affaires en ze leven zelf enkele jaren gescheiden. Toch kunnen ze niet zonder elkaar.
Tijdens de oorlog weigert Fien te spelen, maar direct na de bevrijding pakt ze haar stiel weer op. Het buitengewone initiatief van Piet Grossouw een eigen theater voor haar te bouwen luidt een nieuwe fase in. Ze noemt het De la Mar, naar haar vader. Maar als theaterdirecteur is Fien minder geschikt en het eigen theater zal ook haar ondergang inluiden.
Fiens grillige karakter maken haar ongeschikt als manager. En de zaal heeft te weinig stoelen om rendabel te kunnen zijn. Het verlies word elk jaar groter. Als dan ook nog het bedrijf van haar man, Piet Grossouw, in de problemen komt moet ze het theater na een paar jaar al weer verkopen.
Haar man Piet Grossouw wordt ernstig ziek en Fien verzorgt hem tot zijn dood in 1957. Eenzamer dan ooit zoekt ze troost in de drank. Bij een zelfmoordpoging verliest ze het gebruik van haar linkerarm. Toch volgend er nog een paar indrukwekkende optredens voor het nieuwe medium televisie. Haar geluk zal ze echter niet meer vinden.

Ze doet een tweede zelfmoordpoging en enige dagen later, op 23 april 1965, sterft ze aan de gevolgen van haar daad, roemloos en eenzaam, net als haar vader. Ze wordt opgebaard in Het Nieuwe de la Mar theater. In het ziekenhuis had een verpleegster haar nog gevraagd waarom. Om alles, waren haar laatste woorden.

De Film

Bij het maken van mijn eigen films wordt ik regelmatig geconfronteerd met de bijzondere verhouding van sommige acteurs (professionals en amateurs) tot de camera. Less is more geldt hier. Fien kon de indruk geven: we zien de buitenkant,?maar er zit veel meer achter, vooral als ze weinig tekst had. Pure aanwezigheid, ze observeerde alles.

Maar vooral ook: hoe iemand zo kon schitteren en zo kon teloorgaan. Daar is wellicht een verklaring voor: Fien was een krachtige, maar complexe persoonlijkheid die intu?tief speelde. Ze had - zowel in haar werk als prive grote behoefte aan krachtige personen tegenover haar. In haar werk vond ze die in de grote regisseurs. Eerst bij het toneel, en later bij de film in de gevluchte vakmensen uit Duistland, zoals Richard Oswald, die haar rol in Bleeke Bet veel groter maakte dan aanvankelijk de bedoeling was.

We ontdekten bij ons vooronderzoek dat eigenlijk niemand de ware Fien gekend heeft. Ze was een vrouw met vele gezichten en uit alle verhalen blijkt dat ze ook zelf moeite had met het onderscheid tussen fictie en werkelijkheid. De rollen van vamp, diva, en mondaine dame speelde ze in het dagelijks leven met evenveel flair als op het witte doek. Af en toe schemert de ware Fientje door in de verhalen: een kwetsbare vrouw, op zoek naar aandacht en aanhankelijkheid. Ook weer aspecten die we in haar rollen terugvinden.

Dat gegeven is prachtig voor een film. Een actrice met een geweldig talent die mensen ontmoet die dat talent doen groeien, tot het zo groot wordt dat het onbeheersbaar wordt, en alles te gronde richt.

En dat alles in een tijd waarin de Nederlandse film een bloeitijd doormaakt waarbij vluchtelingen en migranten een grote rol speelden. Zij hebben - een verrassend gegeven in een tijd dat we ons het hoofd breken over de aanpassing van allochtonen in onze samenleving - een zeer positieve invloed op de Nederlandse cultuur.

Ze bezoeken plekken waar Fien gewoond en gewerkt heeft. Die plekken worden ook opnieuw gereconstrueerd, zoals een set voor filmopnamen in de jaren dertig: een cameraman, en andere mensen van het team komen aan het woord. Ook archiefbeelden en filmfragmenten van Fien, spelend in haar films en zo als het ware commentaar op onze reconstructie leverend.

Daarnaast zullen nagespeelde scenes deze elementen aanvullen, scenes uit haar leven: een criticus uit die tijd in zwart wit, in het theater (waarvoor we het Nieuwe De La Mar kunnen gebruiken) en Fien zelf in haar huis in de Beethovenstraat. Er ontstaat een dialoog tussen de Fien die gespeeld wordt en onze reconstructie. Overgangen worden bepaald door stemmingen en emoties, soms hard, soms poetisch via de muziek of via fotos van de personages.

Premerie

We schrijven het scenario met steun van de AVRO en het Stimuleringsfonds Nederlandse Culturele Omroepproducties. De premiëre is gepland in 2009 als de Nieuwe de la Mar Theaters open gaan.